Czy wiesz, że…

Stopa to jeden z narządów, które odgrywają kluczowe funkcje, ułatwiając nam życie i funkcjonowanie:

1. Lokomocja – Stopa jest narządem lokomocyjnym. Pozwala ona Tobie na poruszanie się wszędzie tam, gdzie potrzebujesz i tak, jak potrzebujesz: iść, spacerować, biegać, skakać.
2. Dźwiganie – Jest dźwigarem Twojego ciała. Masa ciała (kości, mięśni, narządów itp.) jest utrzymywana ostatecznie przez stopę podczas stania, chodzenia, biegania.
3. Podpora – Jest podporą ciała. Oznacza to, że dzięki trzem punktom podparcia, czyli „trójkątowi” rozpiętemu między guzowatością kości piętowej, głowami pierwszej (I) i piątej (V) kości śródstopia oraz dzięki dopełnieniu trójkąta przez więzadła, ścięgna i mięśnie pomiędzy tymi punktami, tworzą się swoiste „mosty-sklepienia”. Umożliwiają Ci one stanie stabilnie niezależnie od powierzchni.
4. Amortyzator – Dzięki swojej zaawansowanej budowie, ruchy zachodzące w stawach stopy pozwalają na płynne przetaczanie stopy w czasie chodu, biegu, skakania, ślizgania, podczas sytuacji nagłych, umożliwiając jednocześnie dostosowanie się do terenu. Jest to ważne, ponieważ praca stopy w różnych płaszczyznach i jej właściwości adaptacyjne wpływają na stabilność ciała i na przenoszenie dużych i zmiennych obciążeń, by chronić stawy przed nadmiernym przeciążeniem prowadzącym do urazu, a Ciebie przed upadkiem.
5. Przekaźnik – Dzięki stopom rozpoznajesz teren – nie tylko jego ukształtowanie, ale też temperaturę, fakturę. Dzieje się tak dzięki licznym zakończeniom nerwowym, których w samej podeszwie stopy jest ich ponad 200 000 oraz dzięki licznym naczyniom krwionośnym. To kontakt stopy z podłożem pomaga określić czy idziesz po mokrej trawie czy po rozgrzanym piasku, czy teren jest pochyły czy jest to spadek. Takie zmysłowe doświadczenia są niezwykle ubogacające jeśli chodzi o ogólny rozwój człowieka i nie można ich bagatelizować, szczególnie u dzieci.

Jak można zauważyć, zdrowa stopa odgrywa kluczową rolę w funkcjonowaniu naszego aparatu ruchu. Nie zawsze jednak tak jest. Wymienione we wstępie przeciążenia, specyfika danych dyscyplin sportowych, predysponuje nas do zaburzenia funkcjonowania tej części stopy.

Przyczyny bólu

• Odcisk (nagniotek) – jest to twarda i bolesna zmiana o średnicy około 1 cm. Powstaje w wyniku nierównomiernego rozkładu sił, które działają w obrębie stopy. Szczególnie w miejscach bezpośrednio ponad wyniosłością kostną dochodzi do wzmożonego rogowacenia naskórka. Jeżeli jest ono zbyt duże, buduje się z niego twarda masa – rdzeń/korzeń. Długi i ciągły ucisk powoduje wrastanie rdzenia do głębokich warstw tkanki, co może podrażniać okostną. Powodem bywa źle dopasowane obuwie, jak również nieprawidłowa mechanika stopy.
• Modzel (callus) – ograniczone, spoiste zgrubienie warstwy rogowej w miejscu ucisku lub tarcia. Najczęściej jest owalny o żółtym zabarwieniu. Może powstawać w okolicy palucha, małego palca lub na pięcie. Twardy modzel powoduje ból, ponieważ uciska okolice unerwionych tkanek.
• Krwiak podpaznokciowy – powstaje w wyniku bezpośredniego urazu lub przy długotrwałych, powtarzających się nadmiernych naciskach na przednią część stopy. Ból, który się pojawia, spowodowany jest naciskiem na płytkę paznokciową, a paznokieć z czasem zaczyna czernieć i odchodzić od łożyska, ponieważ nastąpił wylew krwi. Zdarza się, że płytka paznokciowa zmienia kolor, kształt i oddziela się od łożyska.
• Wrastający paznokieć – zlokalizowany jest szczególnie w paznokciu palucha. Częściej dotyczy mężczyzn niż kobiet. Powstaje na skutek noszenia zbyt ciasnego i wąskiego obuwia, nieprawidłowego przycinania paznokci, urazów paznokci i zniekształceń stopy. Zła pielęgnacja polega na zbyt krótkim przycinaniu paznokci, zbyt głębokim wycinaniu bocznych krawędzi płytki paznokciowej oraz pozostawianie ostrych brzegów. Objawom towarzyszy ból palca przy nacisku bocznym i przednim. W miarę rozwoju stanu zapalnego zwiększa się również potliwość stopy. Zmacerowana skóra ułatwia kolonizację grzybów i bakterii.
• Paluch koślawy (hallux) – powstaje na poziomie stawu śródstopno – paliczkowego palucha i cechuje się wystawianiem głowy I kości śródstopia ku stronie przyśrodkowej z odchyleniem palucha ku stronie bocznej. U podstawy palucha , po wewnętrznej stronie, powstaje zgrubienie. Przyczyną może być noszenie nieodpowiedniego obuwia (buty na wysokim obcasie, źle wyprofilowane korki, obuwie do biegania), czynnik genetyczny, kształt stopy, przykurcze tkankowe w rejonie przodostopia, nadmierna pronacja stawu skokowego. Na początku nie występują żadne objawy, w trakcie rozwoju pojawia się ból po przyśrodkowej stronie palucha.

Postępowanie

Najczęściej w początkowej fazie większości przeciążeń, obrażeń i niektórych schorzeń przodostopia stosuje się leczenie zachowawcze, które w poszczególnych przypadkach polega na:

• Odciski – w warunkach domowych stosujemy plastry, kremy, żele zmiękczające tkanki powierzchowne oraz preparaty złuszczające. Dodatkowo leczenie można wykonać w salonie kosmetycznym i polega na usuwaniu powstających zmian. W przypadku większych odcisków należy usunąć rdzeń chirurgicznie bądź laserowo.
• Krwiak podpaznokciowy – leczenie polega na przekłuciu paznokcia i usunięciu krwi. W niektórych przypadkach może być konieczne usunięcie płytki paznokciowej.
• Wrastający paznokieć – postępowanie lecznicze powinien prowadzić lekarz. Możemy korzystać z klamer do korekcji kierunku w którym wzrasta paznokieć. Klamrę zakłada się na okres od 2 do 6 miesięcy.
• Paluch koślawy – ważna jest profilaktyka i zwolnienie tempa rozwoju choroby. Zaleca się noszenie odpowiedniego obuwia, stosowanie wkładek lub podkładek. Zaleca się także: plastry (ochrona przed otarciami), osłony żelowe, które dopasowują się do kształtu palucha (chronią przed nadmiernym uciskiem). Można zastosować jeszcze ortezy międzypalcowe – dopasowane do stopy tak, aby odciążyć kończynę i zmniejszyć ucisk oraz tarcie w okolicy stawu śródstopno – paliczkowego.

W przywracaniu sprawności warto zastosować ćwiczenia izometryczne, ćwiczenia wzmacniające mięśnie stopy i podudzia, terapie manualną, torowanie nerwowo – mięśniowe (PNF). Pomocny może być kinesiotaping oraz zabiegi fizykalne: nagrzewania lub krioterapia, laser, ultradźwięki. W niektórych przypadkach podaje się niesteroidowe leki przeciwzapalne.

W dyscyplinach sportowych, w których dochodzi do kontaktu przodostopia z innymi obiektem (piłka, przeciwnik, podłoże) trudno jest zapobiegać możliwym powtórnym obrażeniom tkanek. Stąd szybka diagnoza, ukierunkowane leczenie są najlepszymi środkami zapewniającymi powrót zawodnika do sportu.

Profilaktyka urazów przedniej części stopy

• Zadbaj starannie o dopasowanie obuwia (unikaj noszenia zbyt ciasnego i wąskiego obuwia, wysokich obcasów),
• Unikaj długotrwałego nacisku na przednią część stopy,
• Starannie pielęgnuj paznokcie (nie przycinaj zbyt krótko, nie wycinaj zbyt głęboko bocznych krawędzi, nie pozostawiać ostrych brzegów)

Bibliografia:

1. Barisch-Fritz B., Mauch M., Foot development in childhood and adolescence, https://doi.org/10.1533/9780857098795.1.49
2. Sarrafian S.K., Kelikian A.S., Development of the Foot and Ankle, https://musculoskeletalkey.com/development-of-the-foot-and-ankle/
3. Mosca V., Ghanem I., Seringe R., Understanding the foot’s functional anatomy in physiological and pathological conditions: the calcaneopedal unit concept, https://doi.org/10.1302/1863-2548.13.18002
4. Markowska I., Urazy przodostopia – leczenie, korekcja i kosmetyka, Medycyna Sportowa cz. 3, Medical Tribune 2017, s. 154